Carnaval is een katholiek feest voorafgaand aan de vasten. Waarschijnlijk heeft het z’n oorsprong in het middeleeuwse Italië en waaierde het in de loop van de tijd uit over andere landen. Nog steeds is het Venetiaanse carnaval wereldberoemd.
Over het ontstaan van de naam zijn verschillende versies, maar die lijkt te komen van het latijnse carne vale wat zoveel betekent als ‘vaarwel aan het vlees’. In de veertig dagen vasten voorafgaand aan Pasen, mochten de mensen geen vlees eten.

Van Abdera naar Kielegat

Over carnaval in Breda is voor het eerst geschreven in een boek uit 1707. Breda werd toen tijdens carnaval Abdera genoemd (een anagram van Breda) en de carnavalsvierders waren Abderieten. Sinds een jaar of vijftig heeft Breda als carnavalsnaam Kielegat gekregen. De boerenkiel is de oorspronkelijke dracht die vroeger veel tijdens carnaval werd gedragen.

De afbeelding hieronder heet De strijd tussen vasten en vastenavond. Het is een schilderij van Pieter Breughel de oude en dateert al van eind 16e eeuw.

Hoewel van oorsprong een katholiek feest, verbood de kerk begin 1900 carnaval omdat het te losbandig zou zijn. Wanneer Bredanaars de bisschop vroegen wanneer zij weer carnaval mochten vieren, was het antwoord steevast “met Sint Juttemis”, nooit dus. Dat ‘nooit’ duurde uiteindelijk tot 1936. Bij het 55-jarige bestaan van het Bredase carnaval in 1991, kreeg Breda in de Ridderstraat het beeldje van Sinte Juttemis, gemaakt door Aimé Tollenaar.

Van Ridderstraat naar Prinsenstraat 
Als je in de Ridderstraat op de grond kijkt, zie je dat daar een aantal bronzen tegels liggen. Voor elke oud-prins eentje. Als extra eerbetoon aan hen heet de Ridderstraat vanaf 2026 tijdens carnaval de Prinsenstraat.

Tijdens carnaval is de prins de baas van ut Kielegat. Prins carnaval wordt in principe voor drie jaar aangesteld. Hij heeft een eigen gevolg. Dat bestaat uit twee pages, de raad van elf, de nar, de ‘pliesie’, de secretaris en de hofchauffeur. 
Tijdens carnaval, maar ook in de periode daarvoor, bezoekt de prins met zijn gevolg allerlei carnavalsbijeenkomsten en voorfeesten. In 2024 t/m 2026  is Prins Driekus d’n Tweejde ‘dun hoogheid’ van ut Kielegat.
Ut Kielegat heeft ook een jeugdprins en -prinses met een eigen raad van elf.

Breda heet tijdens carnaval Kielegat, maar ook de verschillende dorpskernen én de Haagse Beemden hebben een eigen carnavalsnaam.

• Teteringen: Totdenringen
• Bavel: Baviaonenland
• Prinsenbeek: Boemeldonck
• Ginneken: Ut Ginneken
• Ulvenhout: Bosuilendorp
• Princenhage: ’t Aogje
• Haagse Beemden: Giegeldonk

Deze plaatsen hebben ook allemaal een eigen prins carnaval, met uitzondering van Ginneken. Dat heeft een baron stammend uit het adellijke geslacht Le Dernière du Moment.

Grote Optocht
Het echte hoogtepunt van carnaval is natuurlijk de Grote Optocht, sinds mensenheugenis op maandagmiddag. Een leutige stoet van praalwagens, groepen, duo’s en individuelen trekt dan door de binnenstad. Met heel veel muziek natuurlijk.

Brakkensliert
Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Dat geldt zeker ook voor carnaval. Daarom is er een aparte kinderoptocht: de Brakkensliert, op dinsdagmiddag tijdens de kindermiddag. Alle kinderen kunnen daaraan meedoen, alleen, samen met een groepje of vanuit school.

Het straatcarnaval wordt steeds populairder. Onder begeleiding van (live) muziek verandert de Grote Markt verschillende dagen tijdens carnaval in één kolkende massa carnavalsvierders.

Soms is iets nieuws meteen zo'n succes dat iedereen vindt dat het een traditie moet worden. Dat geldt zeker voor de carnavaleske wandeling. Een week voor carnavalszaterdag leiden oud-prinsen en andere carnavalshotemetoten groepen rond in Breda. De wandeling gaat zowel langs 'serieuze' als carnavaleske plekken terwijl er onderweg allerlei acts voorbijkomen. 
Als je mee wil doen, houd dan de site van de stichting Kielegat in de gaten. Doorgaans zijn de kaarten in no time uitverkocht.